Bánh Khúc và Tết Cùng ở Thái Bình

Thứ sáu, 11/03/2016 | 08:59

Tết Cùng là cái tết cuối tháng giêng, tương truyền khi danh tướng Nguyễn Tất Ứng đánh thắng giặc trở về vùng Thư Trì năm xưa, Tết đã qua mà giêng hai năm ấy giáp hạt, ông khao quân bằng những chiếc bánh ít gạo nếp mà nhiều lá khúc, món bánh này đối với người dân hôm nay đã trở thành món trân quý không dễ gì thay thế được.

Ở xã An Lão huyện Thư Trì xưa (nay là xã Song An, Vũ Thư) có tục cuối tháng giêng, cả làng ăn Tết Cùng, làm bánh khúc (còn gọi là bánh Hú). Tương truyền, ngày xưa danh tướng Nguyễn Tất Ứng sau khi đánh thắng giặc trở về quê thì đã qua Tết Nguyên đán, ông muốn khao quân nhưng cuối giêng đầu tháng hai giáp hạt, gạo nếp không đủ nấu xôi. Lúc bấy giờ mưa xuân đang bay và lấm tấm bên những thửa ruộng trơ gốc rạ là rau khúc xanh non, ông nghĩ ra việc hái rau khúc đồ làm bánh, chõ bánh mở ra thơm ngát. Từ đó thành lệ cứ Tết Cùng là cả làng hái rau khúc làm bánh.

Tết Cùng giờ đây no đủ hơn, người ta mổ lợn giết gà, đánh cá, với mâm cỗ thịnh soạn cúng gia tiên, trời đất, nhưng bánh khúc vẫn là món chính, một sản vật trân quý, nâng niu, không dễ gì thay thế.

Mùa rau khúc vắt qua Tết âm lịch như thể loài cây này muốn khẳng định rằng nó đi qua cả vụ đông xuân cùng với lúa. Nói vậy, là vì vụ tháng 10 gặt xong, có khi cả cánh đồng trơ gốc rạ thật lâu, rau khúc đã mọc lên từ những gốc rạ ấy. Rau khúc mục lên từ mặt ruộng khô nẻ vì hanh heo mùa đông. Thế mà loài cây này vẫn chắt chiu chút sương gió ấy để vươn mình lên với màu áo bạc. Nếu rau khúc mọc trong những ruộng này thì cây thường nhỏ, cằn, dù rất ngắn đã lên hoa.

Người ta vẫn đi lượm khúc vì có thể cần một mẻ bánh mới trong cái lạnh đầu đông. Khúc bạc, đậu xanh, nếp cái hoa vàng. Nào thì giã lá, xay bột, nào thì ngâm gạo, ngâm đỗ xanh, thịt ba chỉ hạt tiêu nữa chứ. Hì hục cả buổi cũng đã có mẻ bánh thơm ngon nức lòng người thưởng thức.

Thế nhưng, sau khi đất được cày phơi ải thì khúc đã mọc  vui như đi hội, khúc mọc lan từ những luống cày, cây to và dài hơn nhiều, cành lan ra cả luống bên chứ không ngoa. Lá xanh, bạc, đọng những hạt sương mai. Đất cày ải, mưa dông mùa đông, rồi gió xuân, mưa xuân, cái độ giao mùa này, đất trời tặng cho khúc thì phải khiến cho cái loài cây chả ai gieo trồng, cất giống mà cứ mọc lên, mọc lên mãi hết vụ này qua vụ khác. Bên trong các cánh đồng cũng có khúc, ngoài đất bãi cũng có khúc. Khúc vào mùa xuân, sớm nào cũng ăn ăm ắp sương đêm nên lớn trông thấy. Người đi nhặt rau, có khi đợi 2-3 hôm sau mới hái để khúc lớn thêm, dài ra, cho dôi, cho màu mẻ bánh thêm xanh đậm đà. Bọn trẻ chăn trâu hay hái rau khúc, cho vào cái túi đeo lên sừng trâu mang về nhà. 

Rau khúc bên bãi, khác hẳn khúc đồng. Khúc dài và mảnh mai hơn, chứ khúc đồng thì cả cây, cả búi, cả chùm, ngọn dài lan cả mặt đất. Hoa đợt đầu đã rụng từ bao giờ, kết hạt  rụng vào trong đất đợi mùa sau, hoa đợt hai cũng vậy, hoa đợt 3- 4 nở xinh đến duyên dáng, lúc này là cây rau ‘’ bánh tẻ’’. Loại rau thời điểm này làm bánh ngon nhất.

Rau được giã nát, nước màu xanh thẫm, vị thơm, rau trộn với bột gạo nếp, thành màu xanh thẫm, bao lấy đậu xanh đồ chín, chính giữa là miếng thịt lợn ba chỉ rắc muối tiêu đậm đà. Chiếc bánh tròn ấy, xếp vào chõ, rắc lên trên gạo nếp thơm ngâm kĩ. Bánh chín, thì xôi cũng dẻo thơm.

Nhấm hạt xôi lép bép trong miệng, cắn miếng bánh dẻo thơm, bùi ngọt mà thấy hiện lên những cánh đồng, cánh bãi. Thấy mẹ, thấy em, thấy người thân yêu và thấy cả quê nhà phía trước, phía xa xôi hay là hiển hiện trước mắt.

Đúng là đất trời không phụ lòng người, khi xong vụ lúa, thóc đã đầy bồ, đậu xanh lòng còn nhiều, thịt lợn cũng không thiếu, thì đồng trên, bãi dưới lại có loài cây mọc dại này để mà cùng với gạo nếp, với bàn tay khéo léo mẹ và em đã làm ra loại bánh thơm ngon đặc biệt này. Không bao giờ là xen canh, chưa bao giờ là trồng cấy, rau khúc để làm ra bánh khúc độ mùa đông xuân, bánh khúc là thức quà quê nơi chợ làng để người ta tìm mua, để người ta ăn mà ngẩn ngơ, tấm tắc. Bánh thơm từ vị lá chuối gói , bánh đẹp bởi hình dáng và màu xôi trắng ngần bên trên. Bánh nóng ấm trong tay, hít hà rồi mới ăn. Ăn để mà nói "miếng ngon nhớ lâu’’, đúng thật!

Giờ đây, bánh khúc cũng có trên phố, có quanh năm. Người ta có thương hiệu, bảo rằng, hết vụ thì dùng rau ướp lạnh, lại có người bảo’’ ôi dào dùng lá bắp cải xu hào đấy, rau đâu mà nhiều thế’’. Thôi thì người phố, có thế nào thì chịu chứ người quê, cứ đến mùa thì lại được thưởng thức, đúng vị, đúng tình.

Ăn bánh  trong cái lạnh mùa đông như cảm nhận được sự ngọt ngào của đồng đất quê nhà. Khiến người ta nhớ chuyện đồng áng, bếp lửa, nhớ những mùa vụ, nhớ cả khi thất bát, đói kém.
Nhớ để kể cho con cháu, để nhắc mình cẩn trọng, nhớ để cất giữ trong lòng, nhớ để viết ra mỗi khi lòng mình muốn. 

Và những người con Thái Bình đã từng có một cái tết Cùng và bánh khúc trong cuộc đời thì sẽ nhớ  đến loài cây dại trên đồng đất quê nhà, nhớ vị bánh thơm ngon ấy , lại hoài niệm, là mình  đã có một quê hương, một truyền thống giữ đất giữ làng , để mà yêu thương , mà tự hào .

 

 

 

Minh Hoa - Việt Thắng

  • 05h30Giới thiệu chương trình
  • 05h35Cuộc sống xanh - Ô nhiễm tiếng ồn do phương tiện giao thông
  • 05h40Văn hóa toàn cảnh
  • 05h50Nhịp cầu y tế - Tràn dịch màng phổi - Nguyên nhân và cách phòng chống
  • 05h50Tiểu phẩm - Đưa vợ đi đẻ
  • 06h00Bản tin sáng
  • 06h15Bản tin Thế giới
  • 06h25Phim hoạt hình - Thỏ Jazz và thôn âm nhạc - Phần 1
  • 06h35Thiên nhiên việt nam - Thảm thực vật nguyên sơ trên đỉnh A Rung
  • 07h05Khám phá thế giới - Thế giới bí ẩn của cá mập - Phần 4
  • 07h35Phim tài liệu - Đi qua mùa nước nổi - Tập 1
  • 08h00Phim truyện - Thề không gục ngã - Tập 6
  • 08h50Hiểm họa quanh ta - Hiểm hoạ công vẹo cột sống trẻ em từ cập sách
  • 09h15Phim truyện - Bí mật của người vợ - Tập 40
  • 10h05Dạy hát chèo trên truyền hình - Điệu: Sử chuyện
  • 10h50Ký sự đất và người Thái Bình - Tập 6: Nơi đẩy sóng ra xa
  • 11h00Bản tin trong nước
  • 11h15Nhịp cầu y tế - Cây bầu đất chữa đau mắt hiệu quả
  • 11h20Bản tin Thế giới
  • 11h30Thời sự Thái Bình
  • 11h45Phim truyện - Cơn lốc hận thù - Tập 66
  • 12h40Tài nguyên môi trường
  • 13h05Khúc hát quê hương
  • 13h30Khám phá thế giới - Thế giới bí ẩn của cá mập - Phần 4
  • 14h00Thiên nhiên việt nam - Thảm thực vật nguyên sơ trên đỉnh A Rung
  • 14h30Hiểm họa quanh ta - Hiểm hoạ công vẹo cột sống trẻ em từ cập sách
  • 15h00Bản tin trong nước
  • 15h10Phim truyện - Vua khách sạn - Tập 5 & 6
  • 16h45Phim tài liệu - Đi qua mùa nước nổi - Tập 1
  • 17h10Tiểu phẩm - Đưa vợ đi đẻ
  • 17h15Nông thôn mới - Nâng cao chất lượng tiêu chí nông thôn mới
  • 17h30Phim hoạt hình - Thỏ Jazz và thôn âm nhạc - Phần 1
  • 17h50Phim truyện - Cô nàng xinh đẹp - Tập 22
  • 18h45Tin tức trong nước&thế giới
  • 19h00Chuyển tiếp Thời sự VTV
  • 19h45Thời sự Thái Bình
  • 20h15Nhịp cầu nhà nông
  • 20h25Phim truyện - Bí mật của người vợ - Tập 41
  • 21h10Nhịp cầu y tế - Bột sắn dây hạ sốt cho trẻ
  • 21h20Phim truyện - Bí mật của người vợ - Tập 42
  • 22h20Phim tài liệu - Cội nguồn - Tập 1
  • 22h30Bản tin cuối ngày
  • 22h45Bản tin Thế giới
  • 23h00Phim truyện - Vòng vây hoa hồng - Tập 11
  • 05h00Bản tin sáng
  • 05h25Khoa học công nghệ - Ứng dụng nồi hơi trong chăn nuôi
  • 05h35Sống trẻ - Doanh nhân trẻ đam mê nghệ thuật
  • 05h45Biển đảo Việt Nam
  • 06h00Chuyển tiếp VOV
  • 06h30Ca khúc còn mãi với thời gian
  • 06h40Chuyên mục Sống khỏe - Điều trị chứng ù tai bằng cây cối xanh
  • 06h50Mẹo vặt gia đình - 4 loại vitamin và khoàng chất ngăn ngừa móng tay giòn
  • 07h00Chuyển động Vpop
  • 07h25Nông thôn mới
  • 07h35Ca nhạc tổng hợp
  • 08h00Bản tin thế giới
  • 08h10Bản tin thể thao
  • 08h20Nhịp sống thường ngày - Cách đối nhân xử thế
  • 08h30Thơ trong cuộc sống
  • 09h00Chuyển tiếp thời sự VOV
  • 11h00Bản tin trưa
  • 11h20Khoa học công nghệ - Ứng dụng nồi hơi trong chăn nuôi
  • 11h30Sống trẻ - Doanh nhân trẻ đam mê nghệ thuật
  • 11h40Điểm báo
  • 11h45Nhịp sống thường ngày - Cách đối nhân xử thế
  • 11h50Chuyên mục Sống khỏe - Điều trị chứng ù tai bằng cây cối xanh
  • 12h00Chuyển tiếp thời sự VOV
  • 12h55Ca khúc còn mãi với thời gian
  • 13h05Biển đảo Việt Nam
  • 13h15Chuyên mục Sống khỏe - Điều trị men gan cao từ cây an xoa
  • 13h25Học Bác mỗi ngày
  • 13h30Dân ca các dân tộc Việt Nam - Dân ca các dân tộc Việt Nam
  • 14h00Văn bản chính sách
  • 14h20Một thoáng quê hương
  • 14h30Ca khúc Việt Nam mang âm hưởng dân gian
  • 15h00Chuyển tiếp thời sự VOV
  • 17h00Bản tin chiều
  • 17h25Câu chuyện quanh bàn biên tập - Phong trào nghiên cứu khoa học trong học sinh ở Thái Thụy
  • 17h35Ca nhạc tổng hợp
  • 18h00Chuyển tiếp thời sự VOV
  • 19h00Bản tin thế giới
  • 19h10Bản tin thể thao
  • 19h15Văn nghệ - Đọc truyện & ca nhạc thiếu nhi
  • 19h40Có thể bạn chưa biết - Thẩm định danh sách tinh giảm biên chế
  • 19h45Những vấn đề xã hội - Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khoẻ nhân dân
  • 20h00Chuyên mục Sống khỏe - Điều trị chứng ù tai bằng cây cối xanh
  • 20h30Văn nghệ - Hát chèo chuyên nghiệp
  • 21h00Bản tin đêm
  • 21h15Có thể bạn chưa biết - Thẩm định danh sách tinh giảm biên chế
  • 21h20Câu chuyện quanh bàn biên tập - Phong trào nghiên cứu khoa học trong học sinh ở Thái Thụy
  • 21h30Chuyển tiếp thời sự VOV
  • 22h00Mẹo vặt gia đình - Mẹo chữa dằm đâm vào tay
  • 22h15Đọc truyện đêm khuya - Hòn đảo một mình - phần 11
  • 22h45Những ca khúc còn mãi với thời gian
  • 23h00Điểm tin